Od zwykłej zawodówki do szkoły artystów: Technikum Ceramiczne w Łysej Górze
W czasach PRL-u szkoły zawodowe nie cieszyły się najlepszą opinią. Ale Technikum Ceramiczne w Łysej Górze było wyjątkiem. To była szkoła z misją – kształcić nie tylko rzemieślników, ale i twórców. Miejsce, gdzie młodzi ludzie z całej Polski przyjeżdżali, by uczyć się sztuki, która miała swoje korzenie w glinie, ale sięgała wyobraźnią znacznie dalej(1).
📚 Od szkoły zawodowej do technikum artystycznego
Założona w 1947 roku przez Franciszka Mleczkę, początkowo była szkołą zawodową. W 1964 roku przekształcono ją w Technikum Ceramiczne (później pojawiło się tam również liceum – ceramika artystyczna). Uczniowie uczyli się nie tylko technologii wypału i szkliwienia, ale też rysunku, historii sztuki i projektowania. Program nauczania był ambitny – łączył teorię z praktyką, a nauka odbywała się w ścisłej współpracy ze wspaniałym zakładem, jakim była Spółdzielnia Kamionka Łysa Góra(2)(3).
Nauka przez praktykę: jak wspierana była ceramika w Łysej Górze?
🖌️ Nauka przy piecu ramię w ramię z mistrzami
Szkoła była ściśle związana z zakładem produkcyjnym. Uczniowie od pierwszych dni pracowali przy realnych projektach – ich dziełami nierzadko były kafle ceramiczne czy zjawiskowe, szkliwione wazony ceramiczne, nie zapominając też o wielkich mozaikach ściennych. Prace młodych adeptów sztuki trafiały do Warszawy, Krakowa, Krynicy i wielu innych miast. To oni – zdolni i pełni pasji – ręcznie malowali kafle do Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej (MDM), używając tzw. rożka, czyli gumowej gruszki do misternej aplikacji szkliwa(2).
Wykładowcy-artyści: Bolesław Książek, Nadzieja Kowalów, Maria Słaboń
🧑🏫 Twórczy ferment i niesamowite nazwiska
Wśród wykładowców i ściśle współpracujących z młodzieżą mistrzów, prym wiódł legendarny już Bolesław Książek, ale wkład w kształtowanie stylu mieli też inni artyści, w tym wybitne w swoim fachu Nadzieja Kowalów oraz Maria Słaboń. To oni przekazywali uczniom nie tylko wiedzę, ale i niesamowitą pasję. Uczyli, że wspaniała ceramika to nie tylko zawód i powtarzalny schemat, ale też niepowtarzalny sposób patrzenia na świat. W szkole panowała atmosfera twórczego fermentu – uczniowie mieli ogromną swobodę eksperymentowania z barwami i szkliwem.
Budynek jako dzieło sztuki: kamionka Łysa Góra (ceramika ścienna)
🧱 Szkoła, która sama w sobie była galerią
Wystarczyło wejść do środka tego budynku, by zrozumieć, że nie była to zwykła szkoła. Korytarze Technikum Ceramicznego przypominały muzeum – ściany wyłożone były ręcznie wykonanymi płytkami, które stworzyli sami uczniowie. Każda płytka była inna: jedne przedstawiały bogate motywy roślinne, inne geometryczne wzory, a jeszcze inne całkowicie abstrakcyjne kompozycje. Razem tworzyły mozaikę pełną koloru, faktury i pięknych emocji.
To nie był tylko wystrój – to była żywa kronika, zapis twórczości kolejnych roczników. Prace uczniów z dumną sygnaturą "ceramika Łysa Góra (sygnatura)" lub z ich własnymi inicjałami zdobiły wnętrza klas, pracowni i zakamarki budynku. Piękne rzemiosło było tu wszędzie.
Poznaj historię na kartach: „Łysa Góra, ludzie i ceramika” - Bożena Kostuch
🏛️ Co zostało po dawnej Kamionce dzisiaj?
Dziś budynek szkoły już nie pełni swojej pierwotnej funkcji – mieści się tam Środowiskowy Dom Samopomocy. Ale to nie koniec historii. Od 2017 roku działa tam również Powiatowy Zakład Aktywności Zawodowej w Łysej Górze, który stara się kontynuować tradycje rękodzielnicze. Zatrudnia osoby z niepełnosprawnościami, które tworzą wspaniałe ozdoby, nawiązując luźno do chlubnej przeszłości regionu(4).
Dla osób zafascynowanych tym niezwykłym zjawiskiem w powojennym designie cennym źródłem wiedzy jest też praca historyk sztuki, Bożeny Kostuch (wpisanie w wyszukiwarkę słów kluczowych np. "łysa góra ludzie i ceramika książka", pozwala natrafić na wywiady z autorką i jej wielką publikację pt. "Czarodziej z Łysej Góry").
📚 Źródła:
- Gazeta Krakowska – „Czarodziej z Łysej Góry”
- Ceramika w Łysej Górze – MDDK
- Małopolska To Go – Spacer ceramicznym szlakiem
- PZAZ Łysa Góra – O nas
- Radio Kraków – „Ceramiczna rewolucja”
- Zdjęcie: źródło własne
FAQ – Pytania i odpowiedzi (Technikum Ceramiczne Łysa Góra)
Czym różniło się technikum ceramiczne i liceum (ceramika artystyczna) w Łysej Górze od innych szkół rzemieślniczych?
Szkoły w Łysej Górze nie uczyły jedynie rzemieślniczego wyrobu powtarzalnych garnków. Były placówkami z mocnym naciskiem na sztukę, design i wolność twórczą. Młodzież, pod okiem mistrzów takich jak Bolesław Książek czy Nadzieja Kowalów, eksperymentowała z kształtem i szkliwem, uczestnicząc w ogromnych, ogólnopolskich projektach artystycznych.
Jakie wyroby produkowała Spółdzielnia Kamionka Łysa Góra (ceramika)?
Zakład słynął początkowo z prostej, chłopskiej ceramiki, by bardzo szybko stać się producentem niezwykle artystycznych pater, dzbanów, figur zwierzęcych (np. byków) oraz gigantycznych, ręcznie malowanych kompozycji z płytek ściennych, z których wiele można podziwiać na elewacjach budynków użyteczności publicznej w całej Polsce do dziś.
Dlaczego dawna ceramika Łysa Góra (sygnatura) jest dziś tak bardzo pożądana przez kolekcjonerów?
Ze względu na całkowicie unikalne, eksperymentalne szkliwa i niesztampowe formy, które znacząco odstawały od popularnej ceramiki z Włocławka czy Bolesławca. Wyroby te były rękodziełem i często posiadały ryte inicjały młodych uczniów technikum lub artystów nadzorujących zakład, co dziś pozwala na niesamowite "śledztwa" historyczne podczas wyceny antyków.
