Ceramika z Łysej Góry ma w sobie coś magicznego. Może to przez historię miejsca, może przez ludzi, którzy ją tworzyli, a może przez to, że każdy egzemplarz był inny – niepowtarzalny. Dziś, gdy manufaktura „Kamionka” już nie istnieje, jej wyroby stają się coraz bardziej poszukiwane. Ale jak rozpoznać, że mamy do czynienia z oryginałem?

🏺 1. Charakterystyczne formy i motywy

Ceramika z Łysej Góry była użytkowa, ale nigdy nudna. Najczęściej spotykane formy to:

• dzbanki, wazony, patery, talerze i kafle
• butle i flakony o wydłużonych szyjkach
• figurki zwierząt – koguty, ryby, jelenie, koziołki, kaczki

Motywy dekoracyjne były inspirowane naturą i folklorem. Wzory często miały charakter abstrakcyjny lub geometryczny, ale pojawiały się też kwiaty, liście, spirale i kropki. Szczególnie rozpoznawalne są kafle z kogutami i rybami – ręcznie malowane, często z użyciem rożka.

🎨 2. Kolorystyka i szkliwa

To jeden z najbardziej wyróżniających elementów:

• barwy ziemi: brązy, ochry, zielenie
• turkusy, błękity i granaty – często w połączeniu z bielą lub czernią
• szkliwa zaciekowe i matowe, czasem z efektem spękań (tzw. krakelura)
• efekty eksperymentalne – nieregularne zacieki, kontrasty, wypukłości

Bolesław Książek, główny projektant artystyczny, był znany z odwagi w eksperymentowaniu ze szkliwami. Dzięki temu wiele naczyń ma unikalną fakturę i głębię koloru, której nie da się pomylić z masową produkcją.

🖋️ 3. Sygnatury i oznaczenia

Nie wszystkie wyroby były sygnowane, ale jeśli już – warto zwrócić uwagę na:

• napis „Kamionka Łysa Góra” – często odręczny, czasem wytłoczony
• inicjały artysty – np. „NK” (Nadzieja Kowalów), „BK” (Bolesław Książek)
• naklejki Cepelii – w przypadku wyrobów eksportowanych lub sprzedawanych w sieci Cepelia

Warto pamiętać, że wiele prac było wykonywanych przez uczniów technikum ceramicznego – ich prace również mają wartość kolekcjonerską, choć mogą być mniej precyzyjne.

🧠 4. Gdzie szukać i na co uważać?

Ceramikę z Łysej Góry można znaleźć:

• na pchlich targach, aukcjach internetowych, OLX, Allegro
• w muzeach i izbach pamięci – np. w Łysej Górze, Krakowie, Tarnowie
• w domach – często nieświadomie przechowywana jako „stary dzbanek po babci”

Uwaga na podróbki! Choć nie ma ich wiele, zdarzają się naczynia stylizowane na „Kamionkę”, ale wykonane współcześnie. Warto porównać szkliwo, wagę (oryginały są cięższe) i sposób malowania.

🧡 5. Współczesne inspiracje – kontynuacja tradycji

Choć oryginalna spółdzielnia już nie istnieje, duch ceramiki z Łysej Góry żyje dalej. W budynku dawnego technikum działa dziś Powiatowy Zakład Aktywności Zawodowej, gdzie osoby z niepełnosprawnościami tworzą ceramikę inspirowaną dawnym stylem. W przyzakładowym sklepiku „Pod Aniołem” można kupić anioły, flakony, świeczniki, dzwonki i biżuterię – wszystko ręcznie wykonane, z sercem i szacunkiem dla tradycji.

📚 Źródła:

• Elle Decoration – wywiad z Bożeną Kostuch
• Ceramiq.pl – Czarodziejska Łysa Góra
• Moja Małopolska – Ścieżka historyczna w Łysej Górze
• PZAZ Łysa Góra – O nas
• fotografia: żródło własne